Wettelijk samenwonen

Samenwonen

In Plusmagazine (1 oktober 2020) beantwoordt Annemie Goddefroy 5 vragen over wettelijk samenwonen. U kunt ze hieronder lezen. Als jurist-bemiddelaar wil ik hieraan toch enkele bedenkingen toevoegen. Zeker het belang van het sluiten van een samenlevingscontract kan ik niet genoeg benadrukken.

5 vragen over wettelijk samenwonen

Wettelijk samenwonen is een samenlevingsvorm, geen overeenkomst. Je mag het dus niet verwarren met het samenlevingscontract. Je hoeft er weinig voor te doen, maar het geeft je toch een aantal rechten.

1. Wat moet je doen om ‘wettelijk samen te wonen’?

Wil je wettelijk samenwonen, dan leg je een verklaring af bij je gemeente. Vanaf dat moment heb je als wettelijke samenwoner een aantal rechten en plichten. Anders dan een huwelijkscontract kan deze wettelijke samenwoning eenzijdig beëindigd worden door een van de partners. De bescherming van het statuut is dus relatief.

2. Wat zijn je rechten en plichten?

Je moet bijdragen in de lasten van de samenwoning, in verhouding tot je inkomen. Maar je bent elkaar geen hulp en bijstand verschuldigd, zoals gehuwden. Dit betekent vooral: er moet geen onderhoudsgeld betaald worden bij een breuk. Als wettelijke samenwoner heb je een beperkt erfrecht, bescherming bij huur,… Je hebt recht op klein verlet voor bepaalde afwezigheden: net als wie getrouwd is, mag je afwezig zijn voor bijvoorbeeld het huwelijk van je ‘schoonbroer’. Maar… je krijgt geen recht op afwezigheid voor de dag dat je zelf de verklaring van wettelijk samenwonen gaat doen. Ook op het vlak van het overlevingspensioen zijn wettelijke samenwoners nog niet gelijkgesteld met gehuwden.

3. Wat is het verschil met een samenlevingscontract?

Iedereen die samenwoont op hetzelfde adres kan een samenlevingscontract maken. Hierin maak je bepaalde afspraken, zoals: Wat is van wie? Hoeveel betalen we per maand? Welke facturen worden door wie betaald? Wat als één iemand plots vertrekt? Een samenlevingscontract maken is niet verplicht, maar nuttig. Niet alleen voor koppels, ook vrienden die samenwonen hebben er baat bij. Feitelijke samenwoners kunnen het onderhands opmaken, wettelijke samenwoners moeten ervoor naar de notaris.

4. Een beperkt erfrecht, wat betekent dat?

Als je de wet laat spelen (lees: je maakt geen testament), dan erft de wettelijk samenwonende partner het vruchtgebruik op de gezinswoning en de huisraad. Wat met de andere goederen? De blote eigendom van de gezinswoning en inboedel, en ook alle andere bezittingen, gaan naar de andere erfgenamen. Heb je geen kinderen, dan zijn dat jouw ouders en/of je broers en zussen. Wil je dit niet, dan moet je een testament maken. Heb je wel kinderen, dan moet je rekening houden met hun reservatair deel. Ook belangrijk: het erfrecht van een wettelijke samenwoner is geen reservatair erfrecht. Dit betekent dat wettelijk samenwonende partners een testament kunnen maken waarin ze elkaar dit erfrecht ontnemen.

5. Hoe word je belast?

Het jaar van de verklaring van wettelijk samenwonen beschouwt de belastingadministratie wettelijk samenwonenden fiscaal als alleenstaanden. Ze moeten dan elk nog een afzonderlijke belastingaangifte indienen. De administratie vestigt twee afzonderlijke aanslagen. Voor de jaren die volgen op het jaar van de verklaring moeten ze een gezamenlijke aangifte indienen. De administratie vestigt één aanslag op naam van beide wettelijk samenwonenden, net zoals bij gehuwden.

wettelijk samenwonen

Aanvullingen bij het bovenstaande artikel:

Bescherming van samenwoners bij scheiding

Samenwonen kan u op twee manieren doen: feitelijk of wettelijk. Feitelijk samenwoners  hebben enkel een gemeenschappelijk adres nodig. Ze hebben geen rechten of plichten ten opzichte van elkaar. Wettelijke samenwoners leggen een verklaring af voor de burgerlijke stand en staan zo vermeld in het Rijksregister. Zij hebben wel een aantal rechten en plichten ten opzichte van elkaar, maar zijn minder goed beschermd dan gehuwden. Zowel feitelijke als wettelijke samenwoners hebben er baat bij om een samenlevingscontract af te sluiten. Een relatiebreuk of een overlijden  kan anders wel eens tot een drama leiden. In een vorig artikel Onzichtbare scheidingen (7/6/18) kwam dit al aan bod.

Een samenlevingscontract

Wettelijke samenwoners sluiten een samenlevingscontract af bij een notaris. Feitelijke samenwoners hoeven dat niet noodzakelijk bij een notaris te doen. In zo een samenlevingscontract bij de notaris kan u twee dingen regelen: de organisatie van het gezin  en het bezit van goederen.

Concreet (bron: notaris.be):

Wie bezit wat?

De eigendom die elke partner reeds bezit voor de samenwoning kan vermeld worden; er kunnen bepaalde regels worden vastgelegd naar de toekomst toe.

De inkomsten en besparingen.

Welk bedrag wordt maandelijks op de gemeenschappelijke rekening gestort om bijvoorbeeld de kosten van het huishouden te betalen? Wat zijn de kosten van het huishouden? Wat wordt precies met de gemeenschappelijke rekening betaald?

Er kan worden afgesproken dat, indien één van beide partners geen inkomen heeft, die toch voldoende bijdraagt door het huishouden te doen.

Wederzijds akkoord.

Een samenwonend koppel kan afspreken dat zij allebei akkoord moeten gaan om bepaalde contracten te tekenen. Zo kunnen ze ook bij feitelijk samenwonen bepalen dat de gezinswoning die aan één van hen toekomt enkel verkocht mag worden als beide partners dat willen.

Maar… als Filip zijn huis verkoopt zonder het akkoord van Leen, is de koop toch geldig afgesloten. Leen kan alleen een schadevergoeding eisen.


Huur

Wie neemt het huurcontract van de gezinswoning over bij een eventuele scheiding (als de partners samen het huurcontract ondertekenden?)
 

Kinderen

Moet de ene partner ook mee betalen voor de kosten van de kinderen van de andere? Zijn de kinderen van allebei, wat gebeurt er dan na een breuk in de relatie?

Verbreking van de relatie.

Hoe zullen bij een scheiding de gemeenschappelijke bankrekeningen, het huisraad en het meubilair verdeeld worden? Wat bij overlijden?

Samenlevingscontract, nuttig bij scheiding

Het afsluiten van een samenlevingscontract is echt wel noodzakelijk om samenwoners bij scheiding de nodige bescherming te geven. In ‘Een samenlevingscontract, nuttiger dan u denkt’ (20/11/19) kunt u hierover meer lezen.